امروز 7 تیر 1396 - ساعت 04:52
گزارش «همبستگی» ازبر باد رفتن آرزوی دلواپسان

اس‌722، شلیک به برجام نیست

سرویس بین الملل: قلم سناتورهای دموکرات و جمهوری‌خواه آمریکایی پنج‌شنبه گذشته بار دیگر برای تصویب طرح اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران چرخید تا دلواپسان داخلی که از آغاز دل خوشی از توافق هسته‌ای نداشتند، دوباره فرصتی پیدا کنند تا بر طبل نقض برجام محکم‌تر از قبل بکوبند. پنج‌شنبه‌ای که گذشت 98 نماینده مجلس سنای آمریکا به طرح تحریم‌های جدید علیه ایران رای مثبت دادند و حالا باید منتظر رای مجلس نمایندگان به این طرح ماند. ایستگاه پایانی برای تبدیل شدن طرح به قانون و لازم‌الاجرا شدن آن به امضای دونالد ترامپ نیاز دارد که در جریان مبارزات انتخاباتی خود نه تنها توافق هسته‌ای را «بدترین توافق تاریخی» خواند بلکه از وقتی به کاخ سفید پا گذاشت مکررا از ضرورت اعمال فشارهای بیشتر علیه تهران و تلاش برای «عقب راندن نفوذ منطقه‌ای» کشور سخن به میان آورده است. البته طرح تصویب‌شده یک متمم مهم دیگر هم دارد که به اعتقاد تحلیل‌گران به طرح اصلی افزوده شد تا دست دولت ترامپ در گسترش روابط با مسکو و به ویژه لغو تحریم‌ها علیه آن را ببندد.

 

اجماع کم‌سابقه در سنا

گویا چالش‌های دولت ترامپ تمام‌شدنی نیست؛ جنجال‌هایی که دو حزب اصلی سنا را به این سمت سوق داده است که سررشته مسائل در حوزه خارجی را به عهده بگیرند تا به جنجال‌های رییس‌جمهور پرحاشیه کشور پایان دهند. این موضوع است که در گزارش هیات‌ تحریریه روزنامه واشنگتن پست مطرح می‌شود. البته به نظر می‌رسد آنچه که باعث شده است تا اجماع نمایندگان سنا برای تصویب طرح مذکور، که این روزنامه «کم‌سابقه» می‌خواند، به مذاق نویسندگان آن خوش آید، بخش تحریم‌ها علیه روسیه است. قاعدتا هیات‌ تحریریه واشنگتن پست به خوبی از موضع‌گیری‌های خصمانه دولت ترامپ (یعنی شخص رییس جمهور، وزیر امور خارجه و البته وزیر دفاع) نسبت به ایران با خبر است و می‌دانند که ضدیت با تهران شاید جزو معدود مسائل اجماع‌ساز میان صاحبان قدرت در کنگره و کاخ سفید باشد. بنابراین بعید است که ترامپ بخواهد سیاستی مستقل از رویکرد خصمانه حاکمیت آمریکا در قبال ایران اتخاذ کند. بدین‌ترتیب خشنودی تحلیلگران واشنگتن پست از این است که سیاست مستقل کنگره می‌تواند به مثابه وزنه‌ای در برابر اقدامات غیرمعمول رییس‌جمهور عمل کند. در طرح جدید سنا نه تنها وضع تحریم‌های جدید علیه روسیه پیش‌بینی شده است بلکه کنگره با تبدیل کردن تحریم‌های موجود علیه مسکو به قانون، اختیارات بیشتری را به دست می‌گیرد. اگر این طرح در مجلس نمایندگان هم تصویب و توسط ترامپ امضا شود، تحریم‌های فعلی که به موجب فرامین اجرایی رییس‌جمهور پیشین اعمال شد به قانون بدل می‌شود و آزادی عمل دولت محدود می‌شود. اما به هر حال باید توجه داشت که این رای حاکی از اجماع نظر دو حزب اصلی آمریکا در خصوص سیاست‌های این کشور در قبال ایران و البته روسیه است.

 

مصوبه جدید سنا نقض برجام است؟

احتمالا مهم‌ترین سوال پیش روی سیاست‌مداران ایران این است که آیا مصوبه جدید سنا، اگر به قانون تبدیل شود، نقض برجام محسوب می‌شود یا خیر. دکتر محمد جمشیدی، عضو هیات‌ علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، در مقاله‌ای برای فصلنامه «مطالعات سیاست خارجی تهران» با عنوان «منطق رفتاری آمریکا در قبال ایران در دوره پسا برجام» نوشته است که رفتارهای مختلفی از سوی آمریکا در دوره پسابرجام صورت گرفته که با روح یا متن این توافق سازگار نیست که البته این اقدامات با اعتراضات مکرر مقامات ایران هم روبه‌رو شده است.

احتمالا وقتی از «بدعهدی‌های» آمریکا در اجرای برجام صحبت می‌شود، اولین نکته‌ای که به ذهن مخاطب خطور می‌کند هراس شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران غیرآمریکایی برای ارتباط با ایران است و سپس «وضع مجدد» قانون موسوم به «ایسا» که مهلت قانونی آن در پایان سال 2016 منقضی می‌شد. جمشیدی در بخشی از مقاله‌ خود با اشاره به مفهوم «حسن نیت» تاکید می‌کند که این موضوع یک نوع تعهد حقوقی است و اقدامات تحریمی، نظیر قانون «ایسا» با اصل حسن‌نیت در تعارض است؛ اصلی که به موجب آن آمریکایی‌ها تعهد دادند که در روند گشایش تجاری و اقتصادی ایران خللی وارد نکنند.

اما یک بخشی از قوانین و مصوبات ضد ایرانی درباره موضوعات غیر هسته‌ای است؛ قانون ویزا- قانونی که لغو روادید برای شهروندان غیرآمریکایی که به کشورهای «حامی تروریسم» نظیر ایران (طبق فهرست آمریکا) تردد داشتند محدود می‌کند- از جمله این قوانین است. واشنگتن مدعی است این اقدام نقض برجام نیست چرا که این قانون نه در رابطه با مسئله هسته‌ای بلکه موضوع تروریسم است که اساسا هم‌چون مسائل منطقه‌ای خارج از محور مذاکرات فشرده‌ای که نهایتا به «برجام» منجر شد، قرار دارد. هرچند جمشیدی در یادداشت خود با اشاره به موضع ایران تاکید می‌کند که این اقدام فضای همکاری با ایران را، به خصوص در حوزه تجاری، به شدت محدود می‌کند. این امر قاعدتا با هدف مصرح در برجام در تضاد است.

به نظر می‌رسد همان‌طور که نیروهای سیاسی در داخل ایران به دنبال این موضوع هستند که مصوبات مرتبط با ایران در کنگره آمریکا تا چه حد با برجام مغایرت دارد، سیاست‌مداران آمریکایی نیز بر این حوزه تاکید دارند که این مصوبات نباید با تعهدات آمریکا در برجام در تناقض باشد. براین اساس منابع آگاه به رسانه‌ها اطلاع‌رساندند که سناتور کورکر و کاردین، از حامیان اصلی وضع تحریم‌های جدید علیه ایران، بر این باور بودند که نباید این متن با تعهدات آمریکا براساس برجام معارض باشد. به همین خاطر است که آنها به خبرنگاران رسما اعلام کردند که یکی از مهم‌ترین اصول اساسی آن‌ها در تهیه متن طرح سنا این بوده است که محتوای متن با تعهداتی که آمریکا بر اساس برجام پذیرفته است، متعارض نباشد. آن‌ها تاکید می‌کنند که تصویب این طرح نقض برجام نیست و برجام همچنان از نظر آنان بدون هیچ گونه اثر پذیری از سوی این طرح به حیات خود ادامه خواهد داد.

دکتر ناصر هادیان، استاد دانشگاه و کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه، در گفت‌وگو با «همبستگی» متذکر شد که معتقد است آمریکا قانونی در تضاد با «برجام» وضع نخواهد کرد: «به نظر من آنها قانونی را نخواهند گذراند که با «برجام» ضدیت داشته باشد بلکه به سراغ قسمت‌های خاکستری می‌روند. در این خصوص تقسیم کار هم کردند: کنگره درخصوص موشک‌ها، حقوق بشر و رفتار منطقه‌ای ایران قانون وضع می‌کند، دولت هم به سمت اجرای سفت و سخت «برجام» می‌رود تا بهانه پیدا کند و فشار را افزایش دهد، ایالت‌ها هم به صورت مستقل تحریم‌ها را افزایش خواهند داد. این سه راهکاری است که برای مقابله با ایران اتخاذ خواهند کرد.»

محمد جمشیدی هم در مقاله خود با تاکید به این موضوع که اجرای برجام مطلوبیت استراتژیک برای آمریکا دارد، اشاره می‌کند که این مطلوبیت با توجه به این است که برجام ضمن مهار فنی و ایجاد زیرساخت‌های فراپادمانی برای کنترل و نظارت و بازرسی فعالیت‌های ایران، هم‌چنان چارچوب تحریم و فشار علیه ایران را حفظ می‌کند.

بنابراین می‌توان گفت به‌رغم هیاهوها بر سر نقض «برجام» توسط آمریکا به نظر می‌رسد که آمریکا به دنبال این نیست که با اتخاذ سیاست‌هایی در مغایرت با برجام خود را در دام انزوای بین‌الملل و مظان اتهام به یک‌جانبه‌گرایی قرار بدهد بلکه با استفاده از خلاءهای برجام، ضمن پایبندی به توافق هسته‌ای چارچوب فشار علیه ایران را حفظ کند.