امروز 7 تیر 1396 - ساعت 04:52
افزایش آتش‌سوزی‌های جنگل با رسیدن فصل گرما

خاموش کردن آتش با بیل و بالگردهایی که دیر می‌رسند

هر سال با شروع فصل گرما موج آتش به جان جنگل‌های ایران می‌افتد. این آتش‌سوزی‌های سریالی به آسانی خاموش نمی‌شوند و گاهی حتی تا سه یا چهار روز در جنگل روشن می‌مانند. شعله‌ور شدن این آتش‌ها برخلاف خاموش شدنشان که پروسه طولانی و سختی را در پیش دارد آسان‌تر از چیزی است که هر فردی فکرش را بکند، به طوری که گاهی جرقه یک آتش‌سوزی گسترده در جنگل را ته سیگار روشن مانده‌ای که روی علف‌های خشک افتاده باشد زده است. آمارهایی که در این زمینه وجود دارد، برای کشور خشکی مثل ایران نگران کننده است. طبق آمار از ابتدای سال ۹۶ تاکنون در استان‌های گلستان یک هکتار، کهگیلویه و بویراحمد ۳۰ هکتار، خوزستان ۱۲ هکتار، ایلام ۲۵ هکتار، فارس ۳۰ هکتار، لرستان 2 هکتار و کردستان 2هکتار حریق روی داده است. با اینکه پیشگیری از وقوع این آتش‌های گسترده یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌توان برای حفظ جنگل‌های کشور انجام داد اما کمبود تجهیزات آتش‌نشانی برای اطفای این آتش‌های گسترده دردی است که سال‌هاست فعالان محیط زیستی به دنبال درمان برای آن هستند. این کمبود تجهیزات باعث شده تا راه چاره برای اطفای حریق‌های گسترده در جنگل‌ها تنها این باشد که منتظر بمانند تا آتش به صورت طبیعی خاموش شود.

 

تشکیل تیم‌های واکنش سریع برای مهار آتش‌سوزی در جنگل‌ها

معاون یگان حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست ضمن اشاره به وسعت حریق در مناطق تحت مدیریت محیط زیست از ابتدای سال ۹۶ تاکنون، اقدامات پیشگیرانه یگان حفاظت محیط زیست برای مقابله با وقوع آتش‌سوزی در کشور را برشمرده و از تشکیل تیم‌های واکنش سریع برای اطفای حریق جنگل‌ها و مراتع خبر داده است.

فلاحی بر ضرورت اتخاذ اقدامات پیشگیرانه برای مقابله با وقوع حریق تاکید کرده و گفته است: مهم‌ترین وجه آتش‌سوزی پیشگیری است چون هنگام وقوع حریق حتی اگراطفاء صورت گیرد خسارات خود را به جای می‌گذارد. به همین دلیل امسال تشکیل تیم‌های واکنش سریع به منظوراعزام به‌موقع نیروها برای اطفای حریق را به عنوان یکی ازمهمترین اقدامات دراستان‌ها در دستور کار قرار دادیم.

او افزوده است: این تیم‌های واکنش سریع مسئول ستاد، مسئول پشتیبانی و فرماندهی دارند و از اعضای مشخص تشکیل شده‌اند که با استقرار در نقاط مختلف به محض اطلاع از وقوع آتش‌سوزی به محل اعزام می‌شوند. کارها برای اعضای این تیم‌ها طبقه‌بندی شده است واعزام نیرو و هماهنگی‌ها با نیروی انتظامی، سازمان‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی از طریق این تیم‌های واکنش سریع به سرعت صورت می‌گیرد. هدف آن است که از طریق این تیم‌ها از گسترش آتش‌سوزی در مناطق جلوگیری و آتش درهمان لحظات اولیه وقوع اطفاء شود. فلاحی با بیان اینکه پخش اطلاعیه‌های هشداردهنده درسطح رسانه‌های استانی موضوعی است که از ادارات کل محیط زیست استان‌ها درخواست شده است، گفته است: ارتباط‌‌گیری با سازمان‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی استان‌ها به منظور استفاده از نیرو و توان آنها در آتش‌سوزی‌ها از موارد مورد تاکید ما است. افزون براین درباره سامانه ۱۵۴۰ اطلاع‌رسانی شود تا مردم به محض رویت آتش‌سوزی، با این سامانه تماس بگیرند و گزارش آتش‌سوزی را اعلام کنند.

 

عامل انسانی 95 درصد

از آتش‌سوزی جنگل‌ها

سازمان جنگل‌ها و مراتع اعلام کرده است آتش‌سوزی جنگل‌ها عامل 90 تا 95 درصد انسانی است. مژگان جمشیدی، فعال محیط زیست در همین مورد به همبستگی می‌گوید: بخشی از این آتش‌سوزی‌های انسانی بر اثر سهل انگاری کسانی است که برای درست کردن غذا و چای آتش درست کرده‌اند. بخش دیگری از این آتش‌سوزی‌ها هم تعمدی است که عمدتا توسط شکارچی‌ها در مناطق حفاظت شده روشن می‌شود.

او در ادامه با اشاره به دلایل آتش‌سوزی‌های تعمدی اضافه می‌کند: در این آتش‌سوزی‌های تعمدی عده‌ای برای اختلافاتی که با محیط بانان منطقه دارند آن منطقه را آتش می‌زنند و عده دیگری هم برای سرگرم کردن محیط بانان جنگل را دچار آتش‌سوزی می‌کنند تا بتوانند به کار خود برسند. اما طبق آمار و اطلاعاتی که سازمان جنگل‌ها داده است آتش افروزی‌ها تعمدی تعداد محدودی نسبت به سهوی‌ها دارند.

جمشیدی معتقد است که مردم ساده با این قضیه برخورد می‌کنند و علی رغم توصیه‌های ایمنی با خود فکر می‌کنند که این آتش در حد همان اجاق خودساخته شان است و به بیرون از آن سرایت نخواهد کرد. او با طرح این موضوع ادامه می‌دهد: در صورتی که در هوای گرم شاهد این هستیم که در بیشتر موارد همین آتش‌های کوچک با بادهای گرمی که در جنگل‌ها وجود دارد به سرعت و در کسری از ثانیه شعله‌ور می‌شوند. این آتش‌سوزی‌ها در جنگل‌های سراسر کشور عمدتا از اردیبهشت ماه آغاز شده و تا آبان ادامه می‌یابند.

جمشیدی درباره علت این آتش‌سوزی‌ها توضیح می‌دهد: در حال حاضر ما در فصل گرم سال هستیم و به دلیل بارش‌های زیاد و گسترده‌ای که در ماه‌های اخبر وجود داشته پوشش علفی کف جنگل‌ها و مراتع بهتر از پارسال بوده است. این پوشش علفی که عمر کوتاهی یعنی بین یک ماه تا چهل روز را دارند در حال حاضر تبدیل به علف‌های خشک شده‌اند.

این پوشش گیاهی یکی از مهم‌ترین عوامل تسریع در پیشروی آتش در جنگل‌ها و مراتع است. برای جلوگیری از این اتفاق‌ها بهترین کار این است که از طریق رسانه‌های تصویری مردم را در این زمینه آگاه کنیم. مثلا به آن‌ها بگوییم در جنگل تا جایی که امکان دارد از غذاهای آماده استفاده کنند و اصراری برای آتش درست کردن برای غذا و چای در جنگل نداشته باشند.

 

اطفای حریق با بیل

و کوله پشتی‌های مخزن آب

آتش‌سوزی‌های گسترده در جنگل‌ها با مشکل جدی عدم اطفای حریق در زمان مناسب رو به رو هستند. همین مشکل باعث شده است، بخش‌های زیادی از یک جنگل ظرف مدت کوتاهی در آتش بسوزد.

جمشیدی در این مورد با اشاره به لزوم وجود بالگرد برای خاموش کردن آتش جنگل‌ها می‌گوید: درباره تجهیزات اطفای حریق ما دچار کمبودهای جدی هستیم. از سال‌های گذشته مطرح بود که به دلیل تحریم‌ها عملا خرید تجهیزات آتش‌نشانی برای آتش‌سوزی‌های بزرگ امکان‌پذیر نیست و متاسفانه فکر یک جایگزین برای این کمبود هم نشده و این مساله ادامه دار است. بنابراین در جنگل‌های ما اطفای حریق هوایی میسر نیست. از طرفی طبق گفته فرمانده یگان سازمان جنگل‌ها هر بالگرد 30 میلیارد تومان بودجه لازم دارد. در حالی که بودجه سازمان جنگل‌ها از این مبلغ هم کمتر است و بنابراین خرید این بالگردها امکان‌پذیر نیست. از طرف دیگر با توجه به اینکه سازمان حفاظت از محیط زیست به صورت مستقل بالگرد در اختیار ندارد، پروسه هماهنگی حضور این بالگردها به قدری طول می‌کشد که تا رسیدن بالگرد جنگل سوخته است.

به گفته او، در حال حاضر تجهیزات آتش‌نشانی برای خاموش کردن آتش جنگل‌ها در حد بیل و گالن‌های آب و مخازن آبی است که در قالب کوله پشتی‌ها حمل می‌شود. او با اشاره به این مساله ادامه می‌دهد: این کمبود تجهیزات در صورتی است که من در چند عملیات اطفای حریق حضور داشتم و شاهد این بودم که در کسری از ثانیه آتش حدود 40 متر پیشروی می‌کند، بنابراین عملا اقدامات آتش‌نشانی با این تجهیزات از همان ابتدا محکوم به شکست و موفق نبودن است. به همین ترتیب ما که در کشوری خشک قرار داریم به تدریج در حال از دست دادن منابع طبیعی خود در جنگل‌ها هستیم. برای مثال هفته گذشته آتشی که در جنگل‌های کهکیلویه به وقوع پیوست 3 روز طول کشید و در همه آن 3 روز بخش‌های زیادی از جنگل‌ها از بین رفتند. در صورتی که با وجود تجهیزات پیشرفته می‌تواستیم جنگل را خیلی زودتر نجات دهیم.

 

محیط زیست در صدا و سیما مظلوم است

جمشیدی همچنین با بیان اینکه جنگل‌ها سرمایه‌های طبیعی کشور ما هستند، اضافه می‌کند: این در حالی است که در 10، 12 سال گذشته 200 هزار هکتار از جنگل‌ها در آتش سوخته و از بین رفته است و تولید دوباره این جنگل‌ها امکان‌پذیر نیست.

او همچنین با اشاره به جنگل‌های منطقه زاگرس می‌گوید: ما در منطقه زاگرس رویش گاه جنگلی با 600 سال عمر را داریم از دست می‌دهیم. درخت‌هایی که در این منطقه وجود دارند متوسط عمرشان 100 تا 200 سال است و به همین راحتی با یک آتش‌سوزی سهوی از بین می‌روند. این بهای اندکی برای از دست دادن این سرمایه با ارزش است.

جمشیدی مهم‌ترین راه پیشگیری را فرهنگ‌سازی دانسته و ادامه می‌دهد: مطرح شدن پیشگیری برای آتش‌افروزی و تیم‌های واکنش سریع برای مهار آتش‌سوزی می‌تواند در حد مانورهای نمایشی باشد و امکان به عمل درآمدن این اقدامات بسیار کم است. چون سازمان حفاظت از محیط زیست از نظر نیروی انسانی کمبود دارد و نمی‌تواند عملا این همه نیرو برای این کارها در نظر گیرد.

بنابراین بهترین کار استفاده از ظرفیت‌های رسانه‌های بصری مثل صدا و سیما است. صدا و سیما می‌تواند برنامه‌های آموزشی خود را در زمان مناسب که مخاطب زیاد دارد ارائه دهد. ما در زمینه محیط زیست از نظر اطلاع‌رسانی ضعیف هستیم و به جرات می‌توان گفت محیط زیست ما در این حوزه مظلوم واقع شده است.