امروز 1 اردیبهشت 1397 - ساعت 16:01
اجماع علیه ایران، ارتباط مستقیم با اسراییل از محورهای نشست اجلاس سران عرب بود

تلاش عربستان برای بازیابی‌ قدرت منطقه ای

تلاش عربستان برای بازیابی‌ قدرت منطقه ای اجماع علیه ایران، ارتباط مستقیم با اسراییل از محورهای نشست اجلاس سران عرب بود

 

 

روز گذشته بیست و نهمین اجلاس سران عرب در شهر ظهران عربستان برگزار شد. این نشست از آن جهت مهم بود که پس حمله آمریکا و همپیمانانش به سوریه و موضع گیری مثبت کشورهایی چون عربستان و قطر، با محوریت هفت مسئله مهم فلسطین، تحولات سوریه، یمن و لیبی، مبارزه با تروریسم، اختلافات موجود میان کشورهای عربی و آنچه دخالت‌های ایران در منطقه اظهار شد، برگزار شد که البته دو مسئله قدس و ایران مهمترین آنها بودند.

این چهارمین نشست سران کشورهای عربی بود که در عربستان برگزار می شد. دو نشست در سال‌های ۱۹۷۶ و ۲۰۰۷ در ریاض برگزار شده بودند. پس از اختلافات داخلی اتحادیه عرب و تحریم قطر، این کشور از حضور در نشستها خودداری کرد. اما این بار امیر قطر اعلام کرده بود که برای شرکت در این نشست برای اولین بار پس‌از تشدید تنشهای میان دو کشور عازم عربستان خواهد شد، موضوعی که روز نشست تکذیب شد و تنها نماینده دائم این کشور در اتحادیه عرب در این نشست شرکت کرد.

همچنین در اجلاس سران عرب رهبران و نمایندگان 16 کشور عربی حضور داشتند اما رهبران پنج کشور به غیر از قطر نیز از جمله خلیفه بن زائد آل نهیان، حاکم امارات، عبدالعزیز بوتفلیقه، رئیس‌جمهوری الجزایر و نیز قابوس بن سعید، پادشاه عمان از غایبان این نشست‌بودند.

اتحادیه عرب پیشتر به صورت رسمی اعلام کرده بود که مساله بحران منطقه خلیج‌ فارس در برنامه‌های این نشست قرار ندارد. عربستان در روزهای اخیر سعی دارد تا به نوعی اختلافات درون اتحادیه را کنار بزند و در این راه با قرار دادن ایران به عنوان محور همگرایی این اختلافات را کمرنگ تر کند. در همین راستا، کامران کرمی کارشناس مسائل خاورمیانه و تحلیلگر مسائل عربستان در گفت‎وگو با همبستگی به تشریح اهمیت این نشست و رویکرد کشورهای عربی در قبال عربستان پرداخت.

اهمیت بیست ونهمین نشست اجلاس سران کشورهای عربی چیست و چه تفاوتی با نشستهای قبلی دارد؟

این نشست دو محور اصلی داشت. یکی بحث ایران و دیگری بحث اسراییل بود. ارتباط این دو موضوع به آنجا برمی گردد که در سفری که بن سلمان به آمریکا، انگلیس و فرانسه داشت، به این نتیجه رسیدند که مسئله صلح اعراب و اسراییل را به یک نتیجه روشن تر برسانند تا در واقع بتوانند بحثی که معتقدند ایران مشکل منطقه است را بهتر به اجماع برسانند. یعنی مسئله صلح اعراب و اسراییل به سمت و سویی حرکت کند که ایران از یک موضوع اختلافی به یک موضوع اجماعی برسد. نوع نگاه برخی کشورها مانند قطر به ایران و اختلافاتی که در اتحادیه عرب وجود دارد، اینها تا حد زیادی کنار رود و اعراب به این نتیجه برسند که مشکل اصلی منطقه ایران است نه اسراییل.

اختلاف نظر قطر با عربستان در راه این اجماع منطقه ای چقدر می‌تواند تاثیر گذار باشد؟

دستور کار این نشست تا حد زیادی با نشست های قبلی متفاوت بود، به نوعی اجماعی در این باره درحال شکل گیری است اگرچه اختلاف نظرها هنوز هم باقی است اما درباره موضع گیری حمله کشورهای آمریکا، انگلیس و فرانسه به سوریه مشخص شد که تا حد زیادی قطر هم به دنبال این است که مسئله اختلاف با عربستان حل شود. آمریکایی ها از پایگاه قطر برای حمله به سوریه استفاده کردند اما موضوعی که شاید تا حد زیادی مهم است و برای رسیدن به اجماع مشکل ایجاد می کند اختلاف نظری است که موجب نرفتن امیر قطر به این عربستان شد. این امر نشان داد که موضوع اختلافی میان دو کشور همچنان پابرجاست و همچنان قطری‌ها نگران هستند که بعد از اینکه موضوع اختلافات حل و فصل شود، دوباره عربستان در یک موقعیت زمانی دیگر اختلاف نظرها را مطرح کند؛ قطر به دنبال یک ضمانت اجرایی بسیار قوی است تا با عربستان همسو شود.

برآیند شما از این نشست چیست؟

در مجموع می‌توان دید که بیانیه این نشست نسبت به دوره های قبل قوی‌تر است اما مسائل مختلفی که بین خود اتحادیه عرب و اختلاف نظرها وجود دارد، مانع اجماع نظر کلی این کشورها درباره بحث اسراییل و ایران می شود. چراکه موضوع اسراییل پیچیدگی های خاصی دارد که صرفا ایران نمی تواند همه آن را پوشش دهد.

دعوت از دولت سوریه برای شرکت در این اجلاس چقدر مهم است؟ آیا به دنبال همگرایی همه جانبه کشورهای عربی علیه ایران هستند؟

این نگاه عربستانی ها است که به دنبال این هستند که بسیاری از اختلافات تاکتیکی که با کشورهای قطر، عراق، سوریه و لبنان دارند، به خاطر مسئله بزرگتر یعنی ایران حل کند. این نگاه غالب عربستان است اما نگاه غالب از سوی سایر کشورهای عربی اتحادیه عرب نیست. چرا که در سطح دوجانبه این کشورها دارای روابط با ایران هستند، با ایران متحد هستند و در نهایت به عنوان مانع در مقابل خواسته‌های عربستان قرار می گیرند.

احتمال دارد این نگاه عربستان یک روزی به نتیجه برسد؟

این نگاه غالب عربستان زمانی به یک نتیجه روشن می رسد که مسئله صلح با اسراییل و اختلافات با اسراییل به نتیجه برسد. اگر در این مورد به جمع بندی برسند، موضوع برای اجماع علیه ایران چشم انداز روشن تری خواهد داشت.

اصلاحات بن سلمان در عربستان و تلاش برای ایجاد کانالهای همکاری با کشورهای اروپایی و آمریکایی می تواند در این موضوعات تاثیرگذار باشد؟

منطق اصلاحات در عربستان اگرچه یک موضوع داخلی است و به دنبال این هستند که موانع اجتماعی، سیاسی و اقتصادی را مرتفع کنند اما چشم انداز این اصلاحات این است که عربستان را به سمت یک قدرت منطقه ای در سطح خاورمیانه تبدیل کند که این موضوع در مقابل نقش منطقه‌ای ایران تعریف می‌شود. اگرچه اصلاحات موضع بیشتر داخلی در عربستان دارد و ابعاد مختلفی دارد، در نهایت سعودی‌ها به دنبال این هستند که در مقابله با نقش منطقه ای ایران از این اصلاحات هم برای نقش منطقه ای خود هم نقش‌های اقتصادی که به شدت در تقویت نقش منطقه ای آنها تاثیر دارد، استفاده کنند. سعودی‌ها از این اصلاحات به دنبال تقویت نفوذ خود در منطقه خاورمیانه اند.

کشورهای عربی نگاه مثبتی به بحث اصلاحات عربستان و حتی طرح مباحثی مانند ارتباط با اسراییل دارند یا نه؟

نگرانی کشورهای عربی که در موضوع قطر شاهد آن بودیم، این است که اصلاحات در عربستان، این کشور را به یک قدرت مهاجم تبدیل می کند که این امر می تواند برای خود کشورهای اتحادیه عرب هم چالش شود. کشوری که بخواهد دستورکارهای مشخصی را در سطح منطقه‌ای برای کشورهای منطقه‌ای انجام دهد و در بحث های داخلی آنها دخالت کند، تحت عنوان حمایت‌های گروههای خاص در انتخابات مصر، حمایت از رژیم مصر یا حمایت های سیاسی و اقتصادی از جریانهای خاص در سایر کشورهای عربی هم نگرانی مهم کشورهای عربی است که این اصلاحات عربستان را تبدیل به کشوری کند که در مسائل کشورهای دیگر دخالت کند. به نظر می رسد هم چنان نگاه کشورهای عربی به عربستان تا زمانی این کشور به دنبال این باشد که دستور کار مشخصی برای همه کشورهای عربی صادر کند و به آنها امر و نهی کند، بدون درنظر گرفتن دیدگاههای سیاسی و اقتصادی این کشورها، نگاهی تردید آمیز خصوصا در بحث گذار و اصلاحات در عربستان خواهد بود.